Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) çatısı altında Abhazya pasaportlarının seyahat belgesi olarak tanınması ve doğrudan ulaşımın başlatılması yönünde atılan tarihi adım, Abhazya Cumhuriyeti genelinde son dönemin en ana gündem maddesi haline geldi. Abhazya’daki siyasi partilerden sivil toplum kuruluşlarına, akademisyenlerden gazi derneklerine, din adamlarından sanatçılara kadar toplumun tüm kesimleri, Türkiye’de yürütülen bu diplomasi hamlesine ortak bir bildiriyle güçlü destek verdi.
Abhazya kamuoyunun odağındaki bu süreç, Türkiye’deki Abhaz ve Çerkes diasporasının “Abhazya’nın İzolasyonuna Son Verelim!” başlığıyla başlattığı sivil kampanyaya dayanıyor. Temmuz ayı sonunda Gelecek Partisi Genel Başkan Yardımcısı Selçuk Özdağ’ın Meclis’te düzenlediği basın toplantısıyla resmi boyut kazanan talep, Ağustos ayında parti ötesi bir desteğe dönüşmüştü.
TBMM’de toplam 206 sandalyeye sahip ve parlamentonun yaklaşık %34’ünü temsil eden 10 siyasi partiden (İYİ Parti, Yeni Yol, DEVA Partisi, Yeniden Refah Partisi, Gelecek Partisi, DEM Parti, Demokrat Parti, TİP, EMEP ve Yeni Parti) milletvekillerinin ortak açıklaması; Abhazya pasaportlarının uluslararası seyahat belgesi olarak tanınması ile doğrudan hava ve deniz ulaşımının başlatılmasını hedefliyor. Türkiye İşçi Partisi (TİP) Milletvekili Ahmet Şık tarafından okunan bildiride, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ve Tayvan pasaportlarının dünyadaki uygulama örneklerine dikkat çekilerek, Türkiye ile Abhazya arasındaki derin tarihi, ailevi ve insani bağlar vurgulandı.
Abhazfed Açıklaması ve Toplumsal Reaksiyon
Ankara’daki temasların ardından Abhaz Dernekleri Federasyonu (Abhazfed) tarafından yapılan kamuoyu açıklaması, sürecin kurumsal temsil yetkisi olmadan yürütüldüğü eleştirisini öne çıkardı. Abhazfed açıklamasında, örgütlü yapıları devre dışı bırakan girişimlerin meşruiyeti olmadığı savunulurken, basın toplantısı sırasında söz alan destekçi bir milletvekilinin kullandığı “özerk cumhuriyet” ifadesine de tepki gösterildi.
Ancak bu açıklama, Abhazya’daki siyasi ve sivil alanda geniş çaplı karşı tepkilerin doğmasına ve anavatan ile diasporayı birleştiren ortak bir bildiri dalgasına yol açtı.
Apsnypres: “Toplumun Tüm Kesimlerinden Ortak Bildiri”
Devlet haber ajansı Apsnypres, Abhazya kamuoyunun temsilcileri tarafından başlatılan ve imza toplanmaya devam eden tarihi bildiriyi duyurdu. Sivil toplum kuruluşlarının inisiyatifiyle kaleme alınan ortak bildiride şu ifadeler öne çıktı:
“Kafkasya halklarının torunları, tarihi vatanlarının dışında yaşamak zorunda kalan değerli Abhaz ve Çerkes kardeşlerimiz! Abhazya ve Çerkes diasporasının oluşturduğu inisiyatif grubunun ‘Abhazya’nın İzolasyonuna Son Verelim!’ kampanyasını Abhazya’da büyük bir umut ve minnetle karşıladık. Otuz yıldır süren uluslararası tecrit ve ceza politikası, halkımızın en temel insani haklarını, seyahat ve aile bağlarını sürdürme özgürlüğünü kısıtlamaktadır. Diasporamızın çabalarını, Türk hükümetine adaletli davranma ve bu haksız sessizliği bozma çağrısı olarak görüyoruz. Örgütlenme seviyesindeki görüş ayrılıklarına bakılmaksızın tüm diasporamızın bu adalet mücadelesinde birleşeceğine inancımız tamdır. Türk parlamentosu üyelerine, gazetecilere ve haklı mücadelemize destek veren tüm iyi niyetli insanlara şükranlarımızı sunuyoruz.”
Tarihi Bildiriye İmza Atan Abhazya Toplum Önderleri ve Temsilciler
(Bildiriye imza toplama süreci haberin yayınladığı saat itibarıyla devam etmektedir)
Devlet Adamları, Siyasetçiler ve Eski Milletvekilleri:
- Valeriy Bganba (Eski Başbakan, V. Dönem Parlamento Başkanı, I. ve IV. Dönem Milletvekili)
- Dmitriy Marshan (Abhazya’nın İlk İnsan Hakları Komiseri – Ombudsman)
- Asida Şakryl (Abhazya Cumhuriyeti Eski İnsan Hakları Komiseri – Ombudsman)
- Kesou Hagba (Eski Kültür Bakanı, III. Dönem Milletvekili)
- Andzor Goov (Eski Adıge Hasa Başkanı, III. Dönem Milletvekili, Leon Nişanı Sahibi)
- Almaskhan Ardzinba (Mevcut Parlamento Milletvekili)
- Dmitriy Ardzinba (VI. Dönem Milletvekili, Savaş Gazisi, Leon Nişanı Sahibi)
- Akhra Dzhaniya / Bzhaniya (V. Dönem Milletvekili, Savaş Gazisi)
- Guram Gumba (Tarih Bilimleri Doktoru, IV. Dönem Milletvekili)
- Tsiza Gumba (II. Dönem Milletvekili, “Amılat” STK Direktörü)
- Ilya Guniya (VI. Dönem Milletvekili, Savaş Gazisi, Leon Nişanı Sahibi)
- Givi Kvarchiya (VI. Dönem Milletvekili, Savaş Gazisi)
- Garri Kokaya (VI. Dönem Milletvekili)
- Feliks Dautiya (Yeni Afon Belediyesi Eski Başkanı, Savaş Gazisi, Leon Nişanı Sahibi)
- Vitaliy Smyr (Yeni Afon Belediyesi Eski Başkanı, Savaş Gazisi)
Abhazya Kahramanları, Gaziler ve Askeri Şahsiyetler:
- Tali Copua / Dzhopua (Abhazya Kahramanı, II. Dönem Milletvekili, Savaş Gazisi)
- Aslan Kobakhia (Abhazya Kahramanı, V. Dönem Milletvekili, Savaş Gazisi)
- Batal Kobakhia (Abhazya Kahramanı, IV. Dönem Milletvekili, İnsani Programlar Merkezi Direktörü)
- Miron Çalmaz (Abhazya Kahramanı, Savaş Gazisi)
- Raul Lolua (“Evimiz Abhazya” Başkanı, Savaş Gazisi, Leon Nişanı Sahibi)
- Rita Basariya (Savaş Gazisi)
- Gunda Dzheniya (Savaş Gazisi, “Cesaret” Madalyası Sahibi)
Akademisyenler, İlim İnsanları ve Din Adamları:
- Arşimandrit Dorofey (Dbar) (Teoloji Doktoru, AGÜ Öğretim Üyesi)
- Prof. Dr. Ekaterina Bebiya (Yazar, Gazeteci, AGÜ Profesörü)
- Naala Inal-Ipa (Sosyoloji Bilimleri Adayı – Yrd. Doç.)
- Aida Ladariya (Filoloji Bilimleri Adayı – Yrd. Doç.)
- Viktoriya Ardzinba (AGÜ Öğretim Üyesi, “Garmoniya” Eğitim Merkezi Direktörü)
- Diana Akhba (Abhaz Devlet Müzesi Antik Tarih Bölüm Başkanı)
- Tsiala Tskua (Abhaz Devlet Müzesi Bilimsel Araştırmacısı)
Sanat, Basın ve Yayın Dünyası:
- Marina Şamba (Abhazya Cumhuriyeti Halk Sanatçısı)
- Madina Biguaa (Ressam / Sanatçı)
- Aida Bazba (Gazeteci)
- Devid Gubechiya / Gobechiya (Gazeteci, Sivil Aktivist)
- Manana Gurguliya (Gazeteci)
Sivil Toplum Kuruluşları, Hukukçular ve Aktivistler:
- Asida Lomia (Abhazya Çocuk Fonu Başkanı)
- Lyudmila Sagariya (Abhazya Çocuk Fonu Çalışanı)
- Inna Barchan (Çocuk Hakları Komiserliği Toplumsal Konsey Başkanı)
- Liana Kvarcheliya (İnsani Programlar Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi)
- Arda Inal-Ipa (İnsani Programlar Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi)
- Said Gezerdava (Hukukçu, İnsani Programlar Merkezi Yönetim Kurulu Üyesi)
- Diana Kerselyan (İnsani Programlar Merkezi Direktör Yardımcısı)
- Lyudmila Achba (Avukat, İnsani Programlar Merkezi Hukukçusu)
- Dzemal Gogiya (Hukukçu, İnsan Hakları Savunucusu)
- Mayya Shirokova (Hukukçu, İnsani Programlar Merkezi)
- Sharizan Chediya (Yeni Afon Manastırı Sosyal Hizmetler Bölümü)
- Laura Beniya, Yuliya Lagvilava (İnsani Programlar Merkezi)
- Alisa Agrba, Liya Agrba, Aleksandr Khadzhimba (Sivil Aktivistler)
- Batal Dzhaniya / Bzhaniya (Girişimci)
- Madina Gartskiya (Muhasebeci)
Resmi ve Sivil Dinamiklerden ‘Milli Çıkar’ Vurgusu
Apsnypres bildirisinin yanı sıra Abhazya’daki siyasi parti ve halk hareketleri de sürece desteklerini tescilledi:
- Siyasi Partiler ve Ortak Bloklar (Respublica Grubu – APSNI, AKZAARA, ARUAA, AND, Çağdaş Devlet): Ortak bildiride, parlamentonun %34’ünü oluşturan 206 milletvekilinin desteğinin izolasyonu aşmada niteliksel bir kırılma olduğunu belirterek, Abhazfed’in eleştirel tutumunu “tuhaf ve mantıksız” olarak niteledi. Hiçbir yapının devletin ve halkın yararına olan süreçleri engelleme tekeline sahip olamayacağı vurgulandı.
- Sivil Düşünce Kuruluşları ve Halk Hareketleri (“Aamta”, “Apsova Rymch”, “Halkın Gücü”): İzolasyonu kırma noktasında açılan bu “fırsat penceresinin” kaçırılmaması gerektiğini vurgulayarak, tüm diaspora kurumlarına iç anlaşmazlıkları bir kenara bırakıp ortak stratejik hedefte birleşme çağrısı yaptı.
Eski Parlamento Başkanı Valeri Kvarçiya ve Temsilcilikten Net Mesaj
Abhazya Cumhuriyeti Parlamentosu Eski Başkanı Valeri Kvarçiya, yayımladığı mesajda, 19. yüzyıldaki sürgünden bu yana Türkiye’deki kucaklaşmayı ve ablukalar sırasındaki yardımları Abhaz halkının asla unutmadığını vurgulayarak, Türkiye meclisindeki bu diplomatik hamleyi sonuna kadar desteklediklerini ifade etti.
Tartışmalara noktayı koyan Abhazya Cumhuriyeti Devlet Başkanı’nın Türkiye Temsilcisi İbrahim Avidzba ise, Abhazfed’in açıklamasından sonradan haberdar olduğunu, kendisinin girişim grubuyla sürekli temas halinde bulunduğunu ifade etti. Avıdzba: “Abhazya ile deniz ulaşımına, belgelerimizin tanınmasına ve bağımsızlığımıza karşı çıkan kim varsa, o, halkın düşmanıdır” diyerek sürecin arkasında durduklarını açıkça ilan etti.
* Kaynak: Apsnypres, Aiashara Haber Ajansı, ROO Halkın Gücü, Respublica Bildirisi, Valeri Kvarçiya Açıklaması, Abhazfed Kamuoyu Duyurusu, Abhazya İçin İzolasyona Son-Facebook, Sosyal Medya Platformları 08.08.2026
[EDİTÖRDEN]
Devlet haber ajansı Apsnypres tarafından duyurulan ve eski başbakanlardan din adamlarına, bilim insanlarından savaş gazilerine kadar toplumun tüm saygın isimlerinin imzasıyla büyüyen bu ortak bildiri; TBMM’de 10 siyasi partinin başlattığı insani diplomasinin Abhazya’da ne derece devasa bir karşılık bulduğunu kanıtlamaktadır. Anavatan ile Türkiye’deki Abhaz ve Çerkes diasporası arasındaki bağlar kurumsal bürokrasiye kurban edilemeyecek kadar köklü ve diridir. Abhazya toplumunun ezici bir çoğunlukla tek ses olarak verdiği bu destek, seyahat özgürlüğünün ve insani ablukanın kaldırılmasının her türlü kurumsal çekişmenin ve kişisel hırsın üzerinde tutulması gerektiğini gösteren tarihi bir derstir.