Bağımsız gazeteci Nizfa Arşba’nın Telegram kanalı «Aиаашара» üzerinden sızdırdığı Abhazya ve Rusya İçişleri Bakanlıkları arasındaki iş birliği protokolleri, ülkede geniş çaplı bir Anayasa ve egemenlik tartışmasını beraberinde getirdi. Muhalefet ve kamuoyu grupları, Abhazya Anayasası’nı ihlal ettiği ve ulusal çıkarlara zarar verdiği gerekçesiyle İçişleri Bakanı Robert Kiut’un derhal istifa etmesini talep ediyor.
Sosyal ağların denetlenmesi, sınır bölgelerinde ortak operasyonlar yürütülmesi ve “sınır bölgesinde durumu istikrarsızlaştırabilecek” kişilerin verilerinin Rus yetkililere aktarılmasını öngören maddeler kamuoyunda büyük tepki topladı. Muhalif çevreler, bu mekanizmanın iktidara muhalif siyasetçileri, sivil toplum temsilcilerini ve kamu görevlilerini Rusya üzerinden cezalandırmak ve baskı altına almak amacıyla meşrulaştırıldığını savunuyor.
Akhra Bjania: “Yeni Anlaşma 2014 İttifak Metninden Türetilemez”
Önde gelen Abhaz kamu figürü Akhra Bjania, JAMnews platformunda yayımlanan hukuki analizinde, iktidar kanadının “Bu protokoller 2014 İttifak Anlaşması’nın devamıdır” yönündeki savunmasını detaylı bir karşılaştırmayla çürüttü.
Bjania’nın analizine göre, 2014 yılında imzalanan temel İttifak Anlaşması’nın 10. maddesi uyarınca kurulan Ortak Bilgi ve Koordinasyon Merkezi (JICC); sınır ötesi organize suç gruplarına dair veri tabanı tutmak, uluslararası aranan kişilerin iadesine yardımcı olmak ve ağır suçlarla ortak mücadele etmekle sınırlandırılmıştı.
Ancak yeni anlaşmanın getirdiği maddeler, 2014 metninde yer almayan tamamen yeni ve anayasaya aykırı yetkiler içeriyor:
İçişleri Bakanlığı’nın Denetlenmesi: Yeni anlaşmanın 1. maddesi, JICC’ye “Abhazya’daki suç durumunu, operasyonel ortamı ve Abhazya içişleri kurumlarının kendi faaliyetlerini izleme ve analiz etme” yetkisi veriyor. Bjania, kendi kurumunu denetlemek için dış bir yapıya bağımlı hale gelen bir bakanlığın varlığının sorgulanması gerektiğini ve Abhazya İçişleri Bakanlığı’nın JICC’nin erişemeyeceği gizli iç meselelerinin bulunması gerektiğini vurguluyor.
Sosyal Medya ve Muhalefet Denetimi: Anlaşmanın 4. maddesi, Rusya İçişleri Bakanlığı birimleriyle ortaklaşa “sosyal medya ve mesajlaşma platformlarında suç fikirlerinin yayılmasıyla mücadele” edilmesini öngörüyor. 2014 anlaşmasında bulunmayan bu madde, çevrimiçi ortamdaki muhalif görüşlerin takibe alınması girişim olarak değerlendiriliyor. Rusya’da yasa dışı sayılan pek çok dijital içeriğin ve platformun Abhazya yasalarında serbest olması, hukuki tanım karmaşasını da beraberinde getiriyor.
Sınırda Ortak Operasyonlar ve Egemenlik İhlali: Yeni anlaşmanın 6. maddesinde yer alan “sınır bölgelerinde ortak operasyonel ve önleyici tedbirler yürütülmesi” hükmünün egemenlik alanına doğrudan müdahale olduğunu belirten Bjania, “Uluslararası antlaşmalar, ana temasını geliştirip yeni bir eser yaratabileceğiniz halk şarkıları değildir. Bunlar eksiksiz yasal belgelerdir” diyerek bakanlığın yetki aşımı yaptığını ifade ediyor.
İrakli Bjinava Örneği ve Suçlamaların Somutlaşması
Tartışmaların odağındaki “muhaliflerin cezalandırılması” kaygısı, çifte vatandaşlığa sahip Abhaz avukat İrakli Bjinava’nın tutuklanmasıyla somut bir boyut kazandı. Abhazya’daki tarihi bir devlet dinlenme tesisinin Rusya’ya devredilmesini öngören anlaşmayı açıkça eleştirdiği için Rusya’da tutuklanan Bjinava’nın durumu, Abhaz toplumunda ifade özgürlüğüne vurulmuş ağır bir darbe olarak yorumlanıyor.
Öte yandan, geçtiğimiz günlerde muhalif siyasetçiler Levan Mikaa ve Kan Kvarçiya’nın Rus vatandaşlığından çıkarılması ve Kvarçiya hakkında Rus mahkemesince gıyabi hapis kararı verilmesi de İçişleri Bakanlığı’nın sızdırılan bu “bilgi paylaşımı” protokolleriyle ilişkilendiriliyor.
İçişleri Bakanlığı: “Güvenlik İş Birliği Siyaset Üstüdür”
Eleştirilerin hedefindeki İçişleri Bakanı Robert Kiut ise yaptığı açıklamalarda iddiaları reddetti. Protokollerin 2009 ve 2014 yıllarındaki temel anlaşmaların hukuki sınırları içinde kaldığını savunan Kiut, Abhazya yasalarının önceliğinin korunduğunu belirterek; uyuşturucuyla mücadele, anne yardımları soruşturmasında yüzlerce vatandaşın şüpheli statüsünden çıkarılması ve kurulacak DNA laboratuvarı gibi somut güvenlik başarılarına odaklanılması gerektiğini ifade etti.
Sızdırılan belgelerin ardından parlamentoda (Halk Meclisi) anlaşma metinlerinin Anayasa’ya uygunluğunun denetlenmesi ve bakanlığın yetki sınırlarının incelenmesi için özel oturum düzenlenmesi bekleniyor.
* Kaynak: JAMnews, Aiaashara Telegram Kanalı, Ekho Kavkaza ve yerel kaynaklardan derlenmiştir (Ekim 2026)
[EDİTÖRDEN]
Akhra Bjania’nın hukuki analizi, Abhazya ile Rusya arasındaki kolluk kuvvetleri arasındaki iş birliğinin ötesine geçerek anayasal sınırlar ile egemenlik haklarını ihlal eden bir niteliğe büründüğüne işaret ediyor. Güvenlik gerekçesiyle dijital alanın denetime açılması ve sivil muhalefetin takip edilecek olması, Abhaz demokrasisi ve kurumların özerkliği açısından endişe verici gelişmeler.