Sohum’daki Rus Drama Tiyatrosu, dört gün boyunca büyük yazar Nikolay Gogol’un edebi evrenine ev sahipliği yaptı. Rusya’nın köklü Maly Tiyatrosu, büyüleyici “Evlilik” oyununun ardından, N. ilçesindeki bir handa geçen ve kart hilebazlarını konu alan “Kumarbazlar” adlı eseri iki kez sahneye taşıdı.
Gogol, kart oyunları konusunu işleyen ilk Rus yazar değil; ancak Puşkin’in “Maça Kızı” eserinde kartlar mistisizm ve kader temasıyla yani “Tanrı’nın hükmü” ile ilişkilendirilirken, “Kumarbazlar”da olay örgüsü bir tür şövalye romanını andırır. Yazar, fantastik unsurlardan özellikle kaçınır; burada kader değil, insanın kendi iradesiyle işlediği hukuksuzluklar hâkimdir. Gogol’un karakterleri, bir hilebazlar silsilesidir. Yazarın karakter listesi oluşturma gereği bile duymadığı bu eserde, her bir isim aslında aynı anlama gelmektedir: “Dolandırıcı.”
Oyunun başkarakteri İharev’i canlandıran Igor Petrenko’nun monoloğu, Puşkin’in “Küçük Trajediler” eserindeki “Cimri Şövalye” karakterini anımsatıyor. Hilebazın ruhu, “Adelaida İvanovna” adını verdiği hileli kart destesinin esiri olmuştur. Sahnelemede yönetmen Vladimir Dragunov, bu kart destesini adeta bir kadına, bir Galatea’ya (Natalya Kalinina) dönüştürürken, destenin yaratıcısı olan İharev insan kimliğini ve gerçeklikle bağını kaybeder.
Dragunov, oyunun zaman sınırlarını yıkar; hilebazların frakları modern iş insanlarının kıyafetlerini andırırken, tango müziği XIX. yüzyılın ilk yarısının atmosferinden uzaklaşır. Oyuncuların sahnelediği performans, Maly Tiyatrosu’nun o derinlikli, detaylı ve özgür yaratıcılık geleneğini yansıtıyor. Petrenko, kumar bağımlılığının klinik semptomlarını –duygu değişimleri, kaygı ve saldırganlık– ustalıkla yansıtan, psikolojik olarak dengesiz bir karakteri başarıyla canlandırıyor.
Gogol, izleyiciyi bu dolandırıcılık dünyasının içinde güldürürken aslında o meşhur “Kime gülüyorsunuz? Kendinize gülüyorsunuz!” uyarısını yapmaktadır. Şinittke’nin müziğiyle taçlanan bu yapımda kötülük, baştan çıkarıcı ve çekici bir formda sunulur. Oyunun doruk noktası olan İharev’in monoloğu, dolandırıcılığa adeta bir övgü niteliğindedir: “Kurnazlıkla, sanatla yaşamak; herkesi aldatmak ve aldanmamak.” Ancak finalde, her kurnazın üzerinde bir başkasının olduğu gerçeğiyle yüzleşilir.
* Kaynak: Apsnypress 15.06.2026
Nikolay Gogol’un 1842’de kaleme aldığı “Kumarbazlar”, devlet bürokrasisindeki yozlaşmayı, hilekârlığın bir “yaşam sanatı” haline getirilmesini ve insanın eşyaya olan köleliğini eleştiren sarsıcı bir klasiktir. Maly Tiyatrosu’nun Sohum turnesi kapsamında sergilediği bu performans, sadece tiyatro sanatı açısından değil, toplumun etik çöküşüne dair sunduğu evrensel analizler nedeniyle de önem taşımaktadır.