Abhaz Sofra Adetleri

Salı, 22 Ekim 2013 20:44

 

Fevkalade bir kutlama içkisi olan taze şarap Majari (madçari)Abhazya’da arkadaşlarla beraber rahatlamak isteyen hevesli genç insanların hayatlarını bir sembolü gibidir. Sadece Kafkasya'da, şarap kültürü söylevler, kadeh kaldırmalar, şarkılar ve danslarla ilmek ilmek dokunan insan iletişiminin bir biçimi olarak doğmuştur.

Aslında Abhazya’daşarap günlük bir içecek olduğundan, onun hakkında konuşmak  Abhaz ziyafet sofrası hakkında konuşmaya yeterli gelmez. Abhazya’da sofrayı yönetmesi için en saygın ve en deneyimli insanlardan biri seçilir. Bu kişi Tamada’dır. O masada kadeh kaldırılacak konuları saptar ve masayı her bakımdan yönetir. Tamada kendisine yardımcı olması için en güvendiği arkadaşını sol tarafına oturtur zira Tamada’nın kalbi de soldadır.

Abhazya’da, ziyafet sofrasında kesin bir hiyerarşi ve zorunlu bir kadeh kaldırma sırası uygulanır. Abhazların her ziyafet masası, "Tanrımız, bize gözlerinin sıcaklığını bahşet!" diyerek Tanrı’nın inayetinin sade bir şekilde dilenmesiyle başlar. Benzer şekilde, her kadeh kaldırılışında, o yüce güce hitap edilerek, şerefine kadeh kaldırılan her kimse onun kutsanması dilenir. İlk kadeh kaldırmada Tamada kadehini dibine kadar içer, bu esnada diğerleri ona eşlik etmezler. Sonra sıradaki en kıdemli kişi konulara ve sıralamalara bağlı kalarak ritüeli tekrar eder ve onu bir diğeri takip eder. Bu şekilde ziyafet sofrasındaki içki muhabbeti sürer gider.

Kadeh kaldırma sıralaması bir miktar komplikedir.  Önce en Yüceye, sonra savaş kahraman ve kurbanlarına, Abhazya’da barışa, Abhazya’nın doğal güzelliklerine, nihayet masada bulunanların sağlık ve afiyetine... Bir yaşlının sağlığına kadeh kaldıranın ayağa kalkması zorunludur, öte yandan bir yaşlı tarafından sağlığına kadeh kaldırılan daha genç kişi de mutlaka ayağa kalkmalıdır. Bu takdirde genç olan kadehini, saygısının bir nişanesi olarak, yaşlı olanın kadehini kaldırdığı seviyenin bir miktar altına kadar kaldırır.

Tanrıya yönelen dileklerle kadeh kaldırılırken yüz yukarı doğru çevrilir ve gökyüzüne bakarak konuşulur. Eğer ölmüş birisinin şerefine kadeh kaldırılmışsa kadeh tokuşturulmaz, ellerin arka yüzü birbirine değdirilmekle yetinilir. Abısta, et, Abhaz peyniri ve diğerleri sadece elle yenilir. Ama yiyecek elin ayasına asla değmez. Parmak uçları adeta Çin çubukları gibi maharetle kullanılır.

Özel yemeklerde (dini bir bayram veya bir düğün yemeğinde) masanın Tamada’sı o günün şerefine kurban edilmiş bir hayvanın, binlerce yıllık eski bir gelenek uyarınca,  ağaç dalına geçirilmiş kalbi ve karaciğerini bir elinde tutarak, kadeh kaldırma seremonisini gerçekleştirir.

Abhaz şarap içme kültüründe katılımcılardan sadece hitabet sanatının inceliklerini bilmek ve sofra adabının gerekliliklerini eksiksiz yerine getirmek beklenmez, bunun yanı sıra şölen sona erdiğinde masaya ilk oturduğunuz gibi ayık gözükmeyi becermeniz de beklenir. Hem de yaklaşık yirmi kadeh şarap tükettikten sonra bile. Üstelik genellikle bu şölenin finalinin de, savaş kahramanlarının veya geçmişte yitirilen değerli insanların ya da kazanılmış zaferin şerefine içilen bir boynuz dolusu şarapla yapıldığını söylemeden geçmeyelim.