Geleneksel Abhaz Evi

Salı, 22 Ekim 2013 20:31

 

Ünlü Rus yazar Simonov geleneksel Abhaz evini şu şekilde betimler: “Gözlemleyebildiğim kadarıyla geleneksel Abhaz köy evleri kazıklar üzerine oturtulmuş gibi inşa edilmektedir. Bu Sohumkale’nin sazlıklar ve bataklıklar üzerinde kurulu olduğu dönemden kalma bir adet olsa gerek. Bu evler genellikle iki katlıdır. İkinci katta sıcak, konforlu, yaşanabilir odalar varken, alt katta sadece kiler ve yemek odası-mutfak benzeri bir bölme vardır. Evlerin önünden bahçe kapısına kadar olan genişçe alan adeta tabak gibi dümdüzdür ve iyi biçilmiş bir çimenlikle kaplıdır. Bahçenin içi görülebilir ve adeta sahipleri yoldan geçenlere ”gelip içeri buyurabilirsin, misafirim olmana mani hiç bir şey yok” demektedir.

Bu geleneksel Abhaz evi öyle rastgele her yere inşa edilemez. Evin inşaatına başlamadan önce “hayırlı bir yerin” bulunması gerekir. Bu tür yerlerin keşfi için çeşitli yöntemler mevcuttur. Örneğin bir yöntem uyarınca evin yapılması düşünülen alana ağır bir taş yerleştirilir ve dibine bir miktar su dökülür. Eğer bir kaç gün sonra bu taşın altına siyah karıncalar yuva yaparsa, burası “hayırlı” bir yerdir.  Bir diğer yöntem de müstakbel ev alanına gece gelmek ve gözlem yapmaktır. Eğer bilinmeyen bir yerden çıkan bir ışık, bir aydınlık görülebilirse o yer “hayırlıdır”. Bir diğer ilginç yöntem de şöyledir; evin kurulacağı alanın dört köşesine kabuğunun üst kısmı kırılmış birer yumurta yerleştirilir ve bir gece beklenir. Sabah olduğunda yumurtaların için halen doluysa (herhangi bir canlı tarafından yenmemişse) yine o yer “hayırlıdır”.

Hemen hemen her geleneksel Abhaz evinde tüm bir cephe boyunca uzanan ferah bir balkon vardır. Evde çeşitli büyüklüklerde odalar bulunur. Bunlardan ilki genellikle Rus Salonu diye anılan ve misafir ağırlama odası olarak kullanılan büyük bir salondur. Bu oldukça güzel tefriş edilmiş bir odadır. Köşelerde duvarlara yaslanan rahat sedirler, ortada ise etrafında çok sayıda sandalye olan bir büyük masa bulunur. Duvarlarda ise genelde evin hanımı ve kızlarının el emeği göz nuru olan el işlemesi süsler asılıdır.

Geleneksel Abhaz evinin bir diğer olmazsa olmazı da salon ve odaların kavşak noktasına yerleştirilen önü açık şöminedir. Şöminenin çoğunlukla mermer olan yüzey kaplaması genelde oymalarla süslü olur.

Misafirlerin ağırlanmasına ayrılan odalar Abhazlarda gündelik yaşamda genellikle hemen hemen hiç kullanılmaz. Ev halkının yaşamı nispeten daha küçük diğer odalarda geçer. Bu küçük odalarda geceleri hane halkı bir araya gelir, kızlar ve kadınlar el işleri yaparlar ve yatma vakti geldiğinde bu odalarda uyunur.

Abhazların geleneksel ev alanı içinde ama büyük evden bir kaç metre uzakta bağımsız olarak inşa edilen bir oda daha vardır: Bu patsha adı verilen bir çeşit mutfaktır. Bu yapının genellikle koni biçiminde inşa edilen üst kısmının ortası deliktir ve baca işlevi görür. Bu bacanın altında bir tür mısır ekmeği olan abısta, et vb. yemeklerin üzerinde yapıldığı bir ocak konumlanmıştır. Yine Abhazlar bu mekanı, et ve peyniri kurutmak için de kullanırlar. Duvarlarında kurutulmuş sebze dizileri süs gibi dizilidir.

Ev arazisinin nispeten daha uzak yerlerinde ise başka yapılar göze çarpar; bunların arasında genellikle mısır olmak üzere her türlü tahılın depolandığı bir ambar, evcil hayvanlar için ağıl, alet edevat için hangar ve günümüzde hemen her evde olan aracın konulması için bir garaj yer alır. Şarap da genellikle bu iş için inşa edilen ve yer altında olan küçük bir depoda, büyük destiler içinde muhafaza edilir. Eğer hane halkı arıcılıkla uğraşıyorsa, kovanlar evin mutlaka arka kısmında yer alır.

Geleneksel Abhaz evi, sahiplerinin, havanın güzel olduğu güneşli, sıcak günlerde, boş vakitlerini defne, gürgen veya ceviz gibi ağaçların serin gölgesinde geçirebilecekleri çok geniş bir avluya sahiptir. Bu avlunun kısacık ve düzgün şekilde kesilmiş çimle kaplı ve dümdüz olması bir Abhaz için ayrıca gurur kaynağıdır ve geleneksel evlerin çoğunun önü böyledir.

Günümüzde kırsal kesimde bu geleneksel ev tarzı halen sıklıkla yaşatılmakla beraber, yine iki katlı olan ama patshası veya mısır deposu olmayan, giriş katında ocaklı bir mutfak ve yemek odası, üst katta bir misafir odası ile çeşitli sayıda yaşam odası bulunan daha mütevazı evler de çok sayıdadır.